KRİZ beklentilerinin, ekonomi aktörlerinin davranışları üzerinde büyük bir etkiye sahip olduğu aşikâr. Bu davranışların yansımalarını en yaygın şekliyle borsa, faiz ve kur değişikliklerinden izlemek mümkün. Peki ama Türkiye'nin dev şirketleri bu durumlarda ne yönde ve nasıl karar alıyorlar? Bunu anlamanın en iyi yollarından biri, söz konusu aktörlerin nakit yönetimi konusunda aldıkları kararları incelemek. İşte CNBC-e Business, kriz atmosferinde nasıl davrandıklarını ortaya koymak üzere Türkiye'deki 250 milyon YTL'nin üzerinde likit varlığa sahip halka açık şirketlerin nakit yönetimlerini masaya yatırdı.
Türkiye'deki halka açık şirketler arasında (bankalar dışında) nakit varlığı çeyrek milyar YTL'nin üzerinde olan 21 şirket var. Ancak ortaklık yapıları hesaba katıldığında bu sayı 15'e inebiliyor. Çünkü listeye giren Koç Holding şirketlerinden Tofaş, Arçelik, Tüpraş ve Ford Otomotiv'in nakit varlıkları aynı zamanda holdingin bilançosuna da dahil ediliyor. Öte yandan Doğan Yayın Holding ve Petrol Ofisi'nin nakit varlıkları da Doğan Şirketler Grubu Holding'in bilançosuna yansıyor. Bu şekilde altı şirketin nakit varlığı konsolide edildiğinde şirket sayısı 15'e iniyor.
Söz konusu 15 şirketin nakit varlığı bu yılın ilk üç ayında 1.9 milyar YTL artmış. Toplam piyasa değeri 94 milyar YTL civarında olan bu 15 şirketin nakit varlığı ise 21.9 milyar YTL. Bu miktarın sadece 45 milyon YTL'si şirketlerin kasasında. Geriye kalanı ağırlıklı olarak bankalardaki üç aydan kısa vadeli YTL ve döviz hesaplarında değerlendiriliyor. Şirketlerin 21.9 milyar YTL'lik toplam nakit varlığı içindeki döviz pozisyonu ise 6.5 milyar dolar ve 3 milyar euro civarında.
Ocak ayının ortasında "velev ki..." diye başlayıp Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın AKP'nin kapatılması istemiyle dava açmasıyla tırmanan siyasi kriz endişeleri şirketlerin paralarını değerlendirme şekillerini de etkiledi. Kriz senaryoları şirketlerin vadeli YTL hesaplarındaki paralarının bir kısmını döviz hesaplarına aktarmasına, repodaki paralarını artırmalarına neden oldu. Bu şekilde şirketler ani değişikliklerde hızlı hareket edebilecekleri stratejiler geliştirdiler. Nakit varlıklarını artırmak, en basit ifadeyle her türlü gelişmeye karşı hazırlıklı olmak anlamına geliyordu. Nitekim Temmuz ayı sonlarına doğru Koç Holding CEO'su Bülent Bulgurlu nakit pozisyonlarını 1 milyar dolar artırdıklarını açıkladı.
Ekonomist Ege Cansen, nakit varlıkların artmasının iki nedeni olabileceğini söylüyor. İlki gemi direğini kırmadan yol alabilme kaygısı. Diğeri yatırım yapacak kârlı alanlar bulamamak.
Cansen, temelde şirketleri zora sokacak iki durumun varlığından söz ediyor: "Şirket zarar ediyor olabilir. Bu bir süreliğine telafi edilebilecek bir durumdur. Asıl ölümcül olanı nakitsiz kalmaktır. Şirketler gemi direğini kırmadan yol alabilmek için nakit varlıklarını yüksek tutmaya çalışırlar. Dünyada nakit tutma konusunda otomotiv şirketleri liderdir. Zarar etseler de nakit tutmaya özen gösterirler."
Şirketlerin nakit varlıklarının artmasının ikinci sebebi olarak gösterilen yatırım yapacak kârlı alan bulamamaları da küreselleşmeyle doğrudan bağlantılı görünüyor. Cansen, "Firmalar küresel alanda rekabet edebilmek için satın alma yoluyla (inorganik) büyüme trendine girdiler. İnorganik büyüme eğilimi ulusal şirketlerin fiyatlarını artırırken, zaten yurt dışında kolay kolay iyi firma alamayan Türk şirketlerinin işi iyice zorlaştı. Buna petrodolarlar gibi 'serseri paralar'eklenince yurt dışında yatırım yapmak hayli pahalılaştı."
Cansen, mevcut tabloya bakarak şirketlerin yurt içinde de kârlı yatırım alanı bulmakta zorlandığını düşünüyor: "Türkiye'de bazı şirketlerin nakit varlıkları çok yükselmiş. Sanayiciler bile paralarını bankacılık enstrümanlarına yatırmış görünüyor. Bu da en kârlı yatırımın üretim değil parayı devlete vermek olduğu anlamına geliyor."
Görünen o ki, şirketlerin nakit varlıkları tedbir amaçlı ya da yatırım yapacak kârlı alan bulamamaktan dolayı artıyor. Peki, hangi şirketin ne kadar nakdi var?
Piyasa değeri 18 milyar YTL'yi aşan Turkcell, birinci çeyrek verilerine göre, halka açık şirketler sıralamasında Türkiye'nin en büyük nakit varlığa sahip şirketi. Turkcell'in nakit varlıklarının toplamı 4 milyar YTL'yi geçmiş durumda. Şirketin kasasında ise sadece 379 bin YTL nakdi var. 3 milyar 939 milyon YTL'si banka hesaplarında duruyor. Bu tutarın 3.6 milyar YTL'yi aşan kısmı vadeli mevduat hesaplarında... Bu paranın da 2.7 milyar YTL'den fazla bir bölümü, bir aya kadar vadeli. Şirketin küçük miktarlarda Hazine bonosu, devlet tahvili ve yabancı fon yatırımları mevcut. Bunların toplamı 67.5 milyon YTL civarında ve büyük oranda YTL cinsinden devlet tahviline yatırılmış. Peki Turkcell'in nakit varlığının nedeni borçlarının yüksekliği mi? Hiç öyle görünmüyor. Turkcell'in toplam finansal borcu 833 milyon YTL. Yani şirketin net nakit varlığı 3.2 milyar YTL'ye yakın.
Nakit varlığını en hızlı artıran şirket Sabancı Holding. Şirket nakit ve benzeri varlıkları ile satılmaya hazır kısa vadeli finansal yatırımlarını üç aylık bir süre içinde 1.2 milyar YTL'lik artışla 3.25 milyar YTL seviyesine ulaştırdı. Sabancı Holding'in nakit ve benzeri varlıkları bilançosunda 8.9 milyar YTL'nin üzerinde görünüyor. Ancak bunun çok büyük bir bölümü bankacılık tarafından geliyor. Finansal yatırımlarda da aynı durum söz konusu... Bankacılıktan kaynaklanan varlıklar bu iki kalemden ayrıştırıldığında da şirket ikinci sıraya yerleşiyor. Şirketin nakit ve benzeri varlıkları bankacılık da işin içine katıldığında üç ayda 6 milyar YTL'den fazla artmış görünüyor. Bu rekor artışın tamamına yakını Akbank'ın bankacılık operasyonlarında gerçekleştirdiği bir strateji değişikliğinden kaynaklanıyor. Bankanın, vadesi 3 ay ile 1 yıl arasında olan yabancı para cinsinden devlet tahvillerini satarak, 2.5 milyar YTL'ye yakın nakit elde ettikten sonra bu parayı daha kısa vadeli olan (vadesi 3 ayın altında olan) tahvil ve eurobond gibi enstrümanlara kanalize ettiği dikkat çekiyor. Sonuçta holdingin bankacılık dahil nakit ve benzeri varlığı 17.3 milyar YTL, finansal borcu 10.1 milyar YTL. Şirketin net nakit varlığı 7.2 milyar YTL olarak görünüyor.
Koç Holding üçüncü sırada yer alıyor, ancak ikinci çeyrek açıklanır açıklanmaz zirveyi zorlayacak gibi. Koç Holding'in de bankacılık kaynaklı varlıkları ayrıştırıldıktan sonra geçen yılın son dönemine göre nakit ve benzeri varlıkları ile satılmaya hazır finansal yatırımlarının toplamında 465 milyon YTL'lik bir azalma görülüyor. Şirketin birinci çeyrek itibariyle nakit pozisyonu 2.9 milyar YTL'ye gerilemiş durumda. Bunun nedeni devlet tahvili portföyünün 851 milyon YTL'den 167 milyon YTL'ye düşmüş olması. Aslında birinci çeyrek verileri Koç'un şu andaki nakit pozisyonunu tam olarak yansıtmıyor. Çünkü Koç Holding nakit pozisyonunu önemli ölçüde artıracak bir dizi hamle yaptı. Migros'un satışından elde edilen gelirin 1.9 milyar YTL'lik bölümü 31 Mayıs tarihinde Koç Holding'e ödendiği için bu rakam şirketin nakit varlığına ikinci çeyrek bilançosunda yansıyacak. Temmuz ayı sonlarında ise Koç Holding CEO'su Bülent Bulgurlu, Koç Allianz Sigorta ile Koç Allianz Hayat ve Emeklilik şirketlerindeki holdinge ait hisselerini 353.4 milyon euro'ya sattıklarını açıkladı. Buradan elde edilen gelir de üçüncü çeyrek bilançosunda holdingin nakit varlıklarına eklenmiş olacak.
Birinci çeyrek itibariyle Koç Holding'in şirket kasasında 6.2 milyon YTL var. Banka hesaplarındaki toplam para 2.3 milyar YTL'ye yakın. Bunun 1.4 milyar YTL'yi geçen miktarı vadeli mevduat hesaplarında. Ayrıca, 450 milyon YTL civarında Hazine bonosu, devlet tahvili ve Eurobond'u var. İMKB'de işlem gören ve nakit pozisyonu 250 milyon YTL'nin üzerinde olan dört Koç Holding şirketi bulunuyor. Bunlar Tofaş, Arçelik, Tüpraş ve Ford Otomotiv. Tofaş 454, Arçelik 456, Tüpraş 1.262 ve Ford Otomotiv 500 milyon YTL'lik nakit ve benzeri varlığa sahip. Koç Holding'in bankacılık dahil net varlığı 5.2 milyar YTL. Toplam finansal borcu 17.5 milyar YTL'ye yakın. Holding'in yaptığı Tüpraş gibi büyük çapta yatırımlar toplam finansal borcunu artırmış. Bu çerçevede Koç Holding nakit varlığını finansal borçlarına karşı bir önlem olarak artırma yoluna gidiyor olabilir.
Listede Doğan Şirketler Grubu Holding dışında grubun iştiraklerinden Doğan Yayın Holding ve Petrol Ofisi de var. Doğan Şirketler Grubu Holding'in şirket kasasında 7.6 milyon YTL var. Grubun banka hesaplarında 2.6 milyar YTL'den fazla nakdi bulunuyor. Bunun 2.5 milyar YTL'lik kısmı üç aydan kısa vadeli mevduat hesaplarında... Şirket nakit varlığını üç ayda 271 milyon YTL artırmış. 24 milyon YTL civarında da hazine bonosu ve devlet tahvili var. Doğan Holding'in 2.6 milyar YTL civarındaki nakit varlığına karşılık toplam finansal borcu 2.4 milyar YTL'nin üstünde.
Doğan Yayın Holding'in kasasındaki para ise 1.8 milyon YTL. Şirketin, banka hesaplarında 730 milyon YTL civarında nakit varlığı var. Bunun 637 milyon YTL'si üç aya kadar vadeli mevduat hesaplarında. Şirketin 1.6 milyon YTL civarında da Hazine bonosu ve devlet tahvili bulunuyor.
Petrol Ofisi'nin kasasında ise 51 bin YTL var. Banka hesaplarında yaklaşık 636 milyon YTL bulunuyor ve bunun 617 milyon YTL'lik kısmı vadeli hesaplarda. Petrol Ofisi nakit varlıklarını üç ayda 230 milyon YTL artırmış.
Oger Telecom'un 6.55 milyar dolar ödeyerek yüzde 55 hissesini aldığı Türk Telekom da Türkiye'nin nakit zengini şirketleri listesinin beşinci sırasında... Piyasa değeri 15 milyar YTL'yi geçen Türk Telekom'un nakit varlığı 2 milyar YTL'nin üzerine çıktı. Şirketin kasasında 1.3 milyon YTL var. Banka hesaplarında ise 2 milyar 30 milyon YTL. Bunun 1 milyar 639 milyon YTL'lik bölümü şirketin kısa vadeli mevduat hesaplarında değerleniyor. Şirketin toplam finansal borcu ise 3.5 milyar YTL'ye yakın. Türk Telekom, nakit varlığını tedbir olarak yüksek tutuyor gibi görünüyor.
Piyasa değeri 15 milyar YTL'ye yaklaşan Türkiye'nin en değerli inşaat şirketi Enka'nın kasasında 5.5 milyon YTL'ye yakın nakdi var. Şirketin banka hesaplarında 1.1 milyar YTL'nin üzerinde parası bulunuyor. Bunun 718 milyon YTL'lik bölümü vadeli mevduat hesaplarında. Enka'nın ayrıca 430 milyon YTL civarında devlet tahvili ve yatırım fonu bulunuyor. Şirketin toplam nakit varlığı 1.6 milyar YTL'ye yaklaşırken, toplam finansal borcu 2 milyar YTL civarında.
Oyak Grubu'nun 3 milyar dolar ödeyerek toplam 49.29'luk hissesini satın aldığı Erdemir'in kasasında 11 bin 500 YTL var. Şirketin banka hesaplarında ise toplam 1 milyar 35 milyon dolar bulunuyor. Bu rakam geçen yılın sonunda 586 milyon YTL seviyesindeydi.
Banka hesaplarındaki nakdin ani artışının sebebi şirketin yılsonunda sahip olduğu yaklaşık 500 milyon YTL'lik yatırım fonunu satıp bu parayı vadeli dolar hesaplarına aktarması. Şirketin vadeli hesaplarındaki para 980 milyon YTL civarında. Bunun da 850 milyon YTL'den fazlası döviz hesaplarında. Şirketin döviz sepetinin yaklaşık yarısı dolar ve dörtte birinden fazlası euro. Şirket vadeli hesaplarındaki dolar pozisyonunu bu yılın ilk üç ayında 425 milyon YTL tutarında artırmış. Erdemir'in 1 milyar YTL'yi aşan nakit varlığının yanında 3 milyar YTL'ye yakın toplam finansal borcu bulunuyor.
Yüzde 50.8'lik hissesi bu yılın şubat ayında İngiliz BC Partners Fonu tarafından 1.97 milyar YTL'ye satın alınan Migros'un nakit pozisyonu bu yılın ilk üç ayında 187 milyon YTL kadar azalmış görünüyor. Migros'un kasasında 15 milyon YTL'ye yakın para var. Banka hesaplarındaki toplam nakit 81 milyon YTL civarında. Ancak bunun yanında şirketin kredi kartıyla yapılan alışverişler sonucu doğan yüklü kredi kartı slip alacağı var. Kısa vadeli bu alacakların büyüklüğü 203 milyon YTL. Aynı zamanda şirketin kısa vadeli ve satılmaya hazır yüklü miktarda yatırım sepeti var. 492 milyon YTL'nin üzerinde Hazine bonosu ve devlet tahviline sahip olan şirket 45 milyon YTL civarında da Eurobond satın almış. Migros'un 900 milyon YTL'ye yaklaşan nakit varlığına karşılık toplam finansal borcu 163 milyon YTL seviyesinde. Migros nakit-finansal borç karşılaştırmasında artıda olan şirketlerden.
Yılın ilk üç ayında piyasa değeri 1.2 milyar YTL'yi geçen THY'nin de nakit varlığı 170 milyon YTL civarında azalmış. Şirketin kasasında 1 milyon YTL para var. Banka hesaplarında ise toplam 471 milyon YTL bulunuyor. Bunun 382 milyon YTL'lik kısmı vadeli hesaplarda. Ayrıca finansal yatırım olarak üç aydan uzun vadeli mevduata yatırılmış 330 milyon YTL civarında parası bulunuyor. THY'nin 812 milyon YTL nakit varlığına karşılık 2.2 milyar YTL'ye yakın finansal borcu bulunuyor.
Vestel Elektronik'in nakit varlığı piyasa değerinin iki katından fazla. Şirketin piyasa değeri 307 milyon YTL civarında. Nakit varlığı ise 670 milyon YTL. Şirketin kasasında 1 milyon YTL var. Banka hesaplarında ise 598 milyon YTL. Bunun 375 milyon YTL'lik kısmı şirketin vadeli hesaplarında değerlendiriliyor. Yılın ilk üç ayında nakit varlığını 98 milyon YTL artıran Vestel Elektronik, finansal yatırım olarak ayrıca kısa vadeli yaklaşık 66 milyon YTL'lik dolar hesabına sahip.
AKP'nin kapatılması istemiyle açılan davanın yarattığı siyasi gerilim çoğu büyük şirket gibi Alarko Holding'i de tedbirli davranmaya yöneltmiş. Kasasında 198 bin YTL bulunan holding, yılın ilk üç ayında vadesiz YTL mevduatını neredeyse sıfırlayıp, vadesiz döviz mevduatını 4 milyon YTL'den 13 milyon YTL'ye yükseltmiş. Vadeli döviz mevduatını da 202 milyon YTL'den 290 milyon YTL'ye çıkarmış. Vadeli YTL mevduatında ise 4 milyon YTL gerileme yaşanan şirket repodaki parasını ise 1.8 milyon YTL'den 4.8 milyon YTL'ye taşımış. Tüm bu değişiklikler riskli bir dönemde hızlı pozisyon alabilmek için yapılmış. İlk çeyrek bilanço sonuçlarına göre, holdingin sahip olduğu 356 milyon YTL'lik nakit ve benzeri varlığı var. Buna ek olarak kısa vadeli satılmaya hazır fon, tahvil ve bonoların toplamı da 109 milyon YTL'ye yakın. Alarko Holding de nakit-finansal borç karşılaştırmasında artıda olanlardan. Şirketin 467 milyon YTL'lik varlığına karşılık 131 milyon YTL toplam finansal borcu bulunuyor.
Türkiye Şişe Cam Fabrikaları'nın kasasında 279 bin YTL bulunuyor. Şirketin banka hesaplarında toplam 389 milyon YTL var. Bunun 327 milyon YTL'lik kısmı üç aydan kısa vadeli mevduat hesaplarında. 47 milyon YTL tutarında B tipi likit fona sahip şirketin vadesi üç aydan uzun döviz mevduatı hesaplarında 9.2 milyon YTL'si var. Bunun 6.7 milyon YTL'lik kısmı Euro hesaplarında. Ayrıca 1.3 milyon YTL tutarında da Eurobond yatırımı yapmış. Şişe Cam'ın toplam nakit pozisyonu 393 milyon YTL. Geçen yılın sonunda bu rakam 446 milyon YTL idi. Şirketin nakit varlığına karşılık toplam finansal borcu 1.4 milyon YTL.
Piyasa değeri 5.5 milyar YTL'nin üzerinde olan Anadolu Efes Biracılık'ın kasasında 976 bin YTL bulunuyor. Şirketin banka hesaplarında toplam 381 milyon YTL var. Bunun 262 milyon YTL'lik bölümü üç aydan kısa vadeli mevduat hesaplarında. Buna ek olarak 3.5 milyon YTL civarında yatırım fonu ve devlet tahvili bulunuyor. Anadolu Efes Biracılık'ın nakit gücü üç ayda 84 milyon YTL azalarak yılın ilk üç ayında 388 milyon YTL'ye geriledi. Bu likit varlıklara karşılık Anadolu Efes'in 1.4 milyar YTL civarında toplam finansal borcu bulunuyor.
Piyasa değeri 429 milyon YTL olan Doğuş Otomotiv nakit varlığını yılın ilk üç ayında 104 milyon YTL'den 269 milyon YTL'ye çıkardı. Bu artışla şirket hisseleri borsada işlem gören, 250 milyon YTL ve üstü nakit varlığa sahip 22 şirketten biri oldu. Şirketin kasasında 106 bin YTL bulunuyor. Banka hesaplarında ise toplam 269 milyon YTL'si var. Şirket üç ayda vadeli mevduatlarda bulunan parasını 84 milyon YTL'den 249 milyon YTL'ye taşıdı. Bu atakla Doğuş Otomotiv de nakit varlık-finansal borç karşılaştırmasında artıya geçen şirketlerden oldu. Şirketin 240 milyon YTL finansal borcu bulunuyor. |
